O, Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin həlli üçün son vaxtlar daha çox diplomatik səylərin göstərildiyini vurğulayıb. Ərdoğan problemin həllinin müharibənin hər iki tərəfinin bərabər və ədalətli şəkildə təmsil olunacağı bir tənliyi nəzərdə tutduğunu ifadə edib. O, gələn ilin müharibənin bərpası ilə deyil, sülhün bərqərar olması ilə əlamətdar olacağına ümid etdiyini bildirib.
Türkiyə prezidenti bir daha müharibə aparan tərəfləri danışıqlar masası arxasına gətirmək təşəbbüsünü xatırladıb və məsələnin diplomatik yolla həllini təmin etmək üçün gələcəkdə səylərini əsirgəməməyə hazır olduğunu bildirib. Ərdoğan bu bəyanatı Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Ankaraya səfərindən sonra verib.
Rəsmi açıqlamaya görə, Lavrov türkiyəli həmkarı ilə beynəlxalq siyasət, regional problemlər və ikitərəfli münasibətlərlə bağlı geniş spektrli məsələləri müzakirə edib. Bundan əvvəl Rusiyanın xarici işlər naziri Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtında ABŞ dövlət katibi ilə danışıqlar aparıb, daha sonra G20 xarici işlər nazirlərinin görüşündə iştirak edib, yeri gəlmişkən, burada Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanla təmasda olub.
Lavrov Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının iclasından dərhal sonra Ankaraya gedib. Kremlin yaydığı məlumata görə, Vladimir Putin ondan Təhlükəsizlik Şurasının üzvlərinə ABŞ dövlət katibi ilə danışıqlar barədə məlumat verməsini “xahiş edib”. “Mən hesabat almışam, lakin Təhlükəsizlik Şurasının üzvlərinin də xəbərdar olması məqsədəuyğundur”, - deyə Rusiya prezidenti bildirib.
Ehtimal etmək olar ki, Lavrovun Ankaraya səfərinin məqsədəuyğunluğu Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının iclasının tonu ilə bağlıdır. Moskvada çox güman ki, Rusiya xarici işlər naziri ilə ABŞ dövlət katibi arasında görüşün baş tutduğu gün Ərdoğanın Volodimir Zelenskini Ankarada qəbul etməsinə demarş kimi baxıblar.
Lavrov, görünür, Ərdoğanın Ukraynanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətlə bağlı bəyanatlarının nə dərəcədə təbliğat olduğunu və nə dərəcədə əməli təzahürlərə malik ola biləcəyini anlamağa çalışıb. Ərdoğanın Krım platforması iştirakçılarına videomüraciəti də, şübhəsiz ki, bu məsələyə aydınlıq gətirmir.
Türkiyənin Ukrayna naminə Vaşinqton və ya Moskva, yaxud başqa güc mərkəzi ilə üz-üzə gələcəyini gözləmək sadəlövhlük olardı. Ərdoğan videomüraciətində Türkiyənin Krım tatarları məsələsini daim diqqət mərkəzində saxladığını xüsusi olaraq vurğulayıb. Görünür, Türkiyənin Ukraynaya dəstək verməsi Türkiyənin Krım üzərində təsiri məsələsi ilə bağlıdır.
Ərdoğan əmindir ki, Krım Ukraynanın yurisdiksiyasına qayıdarsa, tatarların immiqrasiyasını reallaşdırmaq mümkün olacaq. Bu, Rusiyanın hökmranlığı şəraitində az mümkündür və ya Türkiyə üçün arzuolunan olduğu qədər təsirli olmayacaq. Ərdoğanın Krım platforması iştirakçılarına videomüraciətinin kontekstindən belə çıxır ki, Fidan-Lavrov danışıqları mürəkkəb olub.
XVIII əsrin sonlarında Rusiya Krım və “Novorossiya”nın əhəmiyyətli ərazilərini Osmanlıdan ələ keçirib. Bugünkü Türkiyə Osmanlı varisliyi məsələsini gündəmə gətirir. Bu mənada Türkiyənin varlığı Ukrayna nizamlanması üçün Ərdoğanın “tənlik faktorları”ndan biri kimi nəzərə alınmırmı? Putin bu “sinergiya”nı qəbul edəcəkmi?
Asif Cəfərov
Ordu.az
